Στις αρχές του 20ού αιώνα ο Πειραιάς, το μεγάλο λιμάνι της πόλης που καθημερινά υποδεχόταν χιλιάδες ανθρώπους, έγινε το σκηνικό μιας από τις πιο άγριες συγκρούσεις της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: το μακελειό του 1906.
Πρόκειται για μία από τις πιο αιματηρές συγκρούσεις σε καιρό ειρήνης. Παρά τις συγκρίσεις που θα μπορούσε να κάνει κανείς με σύγχρονες συγκρούσεις, τα δεδομένα της εποχής ήταν εντελώς διαφορετικά.
Η σύγκρουση ανάμεσα σε Μανιάτες και Κρητικούς, που ξεκίνησε από έναν καβγά και κλιμακώθηκε ανεξέλεγκτα, άφησε πίσω της νεκρούς και τραυματίες, βάζοντας ολόκληρη την πόλη σε κατάσταση πολιορκίας για ημέρες.
Ο Πειραιάς το 1906
Το περιστατικό που αναφερόμαστε σημειώθηκε τον Φεβρουάριο του 1906 και πίσω από τα όσα συνέβησαν κρύβεται ουσιαστικά η «μάχη» για τον έλεγχο του λιμανιού. Οι Μανιάτες είχαν ήδη ισχυρή παρουσία στην πόλη (με επίκεντρο την περιοχή της Καστέλλας και του Προφήτη Ηλία, ενώ είχε ήδη δημιουργηθεί η περιοχή Μανιάτικα) και είχαν τον έλεγχο των λιμενικών εργασιών. Ουσιαστικά είχαν καταφέρει να είναι οι μοναδικοί αχθοφόροι. Βοηθούν – με το αζημίωτο – να μεταφερθούν τα μπαγκάζια όλων όσοι έφταναν με τα πλοία στο λιμάνι.
Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να σημειώσουμε, πως η Κρήτη δεν είχε ενωθεί ακόμη με την υπόλοιπη Ελλάδα. Με την κρητική επανάσταση είχε αποτινάξει τον Οθωμανικό ζυγό ενώ είχε δημιουργηθεί, μέχρι και το 1913, η Κρητική Πολιτεία, ένα αυτόνομο κράτος υπό διεθνή επιτήρηση.
Την ίδια στιγμή το μεγάλο λιμάνι συγκέντρωνε ανθρώπους από κάθε γωνιά της Ελλάδας, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μίγμα ανταγωνισμών, τοπικισμών και άγραφων «κανόνων» εξουσίας.
Η αφορμή: Ένα… καλάθι πορτοκάλια
Η σπίθα που όλοι απεύχονταν, δόθηκε στις 12 Φεβρουαρίου του 1906. Το ιταλικό πλοίο «Φλόρια» έφτασε στον Πειραιά από τα Χανιά, και από αυτό μεταξύ άλλων αποβιβάστηκε μία μεγάλη ομάδα Κρητικών (υπάρχουν αναφορές για περίπου 15) που μαζί κουβαλούσαν και τα πράγματά τους. Ανάμεσα σε αυτά και καλάθια με πορτοκάλια από το νησί. Όπως είναι φυσικό οι Μανιάτες αχθοφόροι έσπευσαν να πάρουν τα μπαγκάζια, ωστόσο οι Κρητικοί δεν ήθελαν να τα δώσουν για να μην χρειαστεί να πληρώσουν.
Η επιμονή των δύο πλευρών έφερε ένταση που εξελίχθηκε σε λογομαχίες και χειροδικίες. Οι ψυχραιμότεροι προσπάθησαν να ηρεμήσουν την κατάσταση, όμως γρήγορα τα πράγματα ξέφυγαν. Ένας Μανιάτης αχθοφόρος, ο Ευστάθιος Σαραντέας όπως αναφέρεται στα αστυνομικά δελτία της εποχής, μαχαίρωσε τον έναν από τους δύο Κρητικούς που αρνήθηκε να παραδώσει τις αποσκευές του, τον Γιάννη Πολυμενάκη. Ο Κρητικός τραυματίστηκε σοβαρά, ωστόσο διαδόθηκε γρήγορα η φήμη ότι είχε σκοτωθεί…
Τρεις ημέρες χάους και οδομαχιών
Η είδηση του καβγά και της εξέλιξή του διαδόθηκε αστραπιαία. Μανιάτες από τα Μανιάτικα και Κρητικοί από κάθε γωνιά του Πειραιά έσπευσαν στο λιμάνι οπλισμένοι με μαχαίρια, πέτρες, ξύλα, ακόμη και όπλα.
Ο Πειραιάς μετατράπηκε σε πεδίο μάχης. Συγκρούσεις σημειώθηκαν σε δρόμους, καφενεία και γειτονιές, με μαχαίρια και πυροβόλα όπλα να χρησιμοποιούνται αδιακρίτως. Οι μαρτυρίες της εποχής κάνουν λόγο για μια κατάσταση που έμοιαζε με «εμφύλιο πόλεμο», με τον πληθυσμό να κλείνεται στα σπίτια του από τον φόβο.
Οι συγκρούσεις δεν περιορίστηκαν στον Πειραιά. Επεκτάθηκαν στην ευρύτερη Αττική, ακόμη και σε περιοχές όπως το Λαύριο, ενώ σημειώθηκαν και λεηλασίες καταστημάτων.
Ο απολογισμός μετά από τρεις ημέρες ανεξέλεγκτης βίας ήταν βαρύς: τουλάχιστον πέντε νεκροί, δεκάδες τραυματίες και μεγάλες υλικές ζημιές, που ανέρχονταν σε τεράστια ποσά για την εποχή.
Η επέμβαση του κράτους
Η κατάσταση ξέφυγε σε τέτοιο βαθμό ώστε χρειάστηκε η επέμβαση του στρατού για να αποκατασταθεί η τάξη. Οι Aρχές, αδυνατώντας να ελέγξουν την κατάσταση μόνο με την αστυνομία, κατέφυγαν σε έκτακτα μέτρα, ενώ υπήρξε και πολιτική κινητοποίηση σε ανώτατο επίπεδο.
Ο Τύπος της εποχής περιέγραφε τον Πειραιά ως πόλη σε κατάσταση τρομοκρατίας, με πρωτοσέλιδα που μιλούσαν για «σύρραξη», «φόνοι» και «διαρπαγές».
Η πραγματική αιτία της σύγκρουσης, βέβαια, ήταν βαθύτερη. Όπως προαναφέραμε, συνδεόταν με τον έλεγχο του λιμανιού και των επαγγελμάτων που σχετίζονταν με αυτό. Οι Μανιάτες είχαν ήδη εδραιώσει την παρουσία τους ως κυρίαρχη δύναμη στον χώρο των αχθοφόρων και των βαρκάρηδων. Οι Κρητικοί, από την πλευρά τους, διεκδικούσαν μερίδιο σε αυτή την οικονομική δραστηριότητα.
Το επόμενο διάστημα, οι Μανιάτες έχασαν το «αποκλειστικό δικαίωμα» να είναι αχθοφόροι στο λιμάνι κάτι που επισημοποιήθηκε και με νόμο που άλλαζε το καθεστώς που επικρατούσε. Χρειάστηκαν χρόνια για να εξομαλυνθούν οι σχέσεις των δύο κοινοτήτων, οι οποίες τελικά συνυπήρξαν και συνδιαμόρφωσαν τη σύγχρονη ταυτότητα του Πειραιά.
ΠΗΓΗ: reader.gr
