Σε αδιέξοδο βρίσκονται τα μελετητικά γραφεία, όχι μόνο στην Κρήτη, αλλά σε όλη τη χώρα, σχετικά με την οριοθέτηση των οικισμών μικρότερων από 2.000 κατοίκων στη φάση εκπόνησης των Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων σε 250 δήμους στην Eλλάδα.
Η ΚΕΔΕ (Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας), βλέποντας το αδιέξοδο, αποφάσισε ομόφωνα με ψήφισμά της που συμμετείχε, και συμφώνησε και εκπρόσωπος του Δημοσίου (!), να ζητήσουν από την κυβέρνηση να αποσύρει το Προεδρικό Διάταγμα 197/2025 και τον Νόμο 5215/ΦΕΚ 116 4/07/2025, άρθρο 63, σχετικό με τη μείωση των ορίων των οικισμών μικρότερων των 2.000 κατοίκων, διότι καταστρέφουν τα θεμέλια του χωροταξικού σχεδιασμού και βάζουν ταφόπλακα στην όποια ανάπτυξη μπορούσε να υπάρξει στους δήμους της χώρας.
Το διάγραμμα που συνοδεύει το κείμενο είναι ένα μόνο δείγμα, το πιο απλό, για το πώς ένας οικισμός στο Κυπαρίσσι του Ηρακλείου, οικισμός μικρότερος των 700 κατοίκων, μειώνεται στα όριά του από 65 εκτάρια σε 22,3!!!
Η απόφαση που ενέκρινε το Διοικητικό Συμβούλιο της ΚΕΔΕ αναφορικά με τις νέες μελέτες πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού, που αφορούν στο 80% της επικράτειας και το αμέσως προσεχές διάστημα εισάγονται μαζικά για συζήτηση στα Δημοτικά Συμβούλια των Δήμων, αναδεικνύει σε θέμα αιχμής ότι οι γνωμοδοτήσεις των Δημοτικών Συμβουλίων για τις νέες μελέτες πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού, πρέπει να είναι αποφασιστικού και όχι απλώς γνωμοδοτικού χαρακτήρα.
«Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια αποτελούν βασικό εργαλείο ολοκληρωμένου χωρικού και πολεοδομικού σχεδιασμού σε επίπεδο Δήμου, με στόχο την ορθολογική οργάνωση του χώρου, την προστασία του περιβάλλοντος και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Ωστόσο, καταγράφονται σημαντικά προβλήματα, όπως ζητήματα οριοθέτησης οικισμών και περιορισμών δόμησης, ασάφειες στην αναγνώριση και καταγραφή του οδικού δικτύου, ασυμβατότητες μεταξύ πολεοδομικών, περιβαλλοντικών και χωροταξικών δεδομένων, περιορισμένη θεσμική συμμετοχή των Δήμων στη διαμόρφωση των κατευθύνσεων των σχεδίων, αλλά και δυσχέρειες συντονισμού με τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, ιδίως σε περιοχές Natura», αναφέρει η εισήγηση που υιοθέτησε με απόφασή του το Δ.Σ. της ΚΕΔΕ.
Η εισήγηση που ενέκρινε το Δ.Σ. της ΚΕΔΕ, την οποία παρουσίασαν οι Μ. Κοκοσάλης και Μερόπη Υδραίου, πρόεδρος και αντιπρόεδρος αντίστοιχα της Επιτροπής Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων της ΚΕΔΕ, επισημαίνει συγκεκριμένα τα ακόλουθα:
Ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα και κίνδυνος απώλειας πόρων
Η χώρα βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή, καθώς περίπου 240 Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια βρίσκονται σε φάση ολοκλήρωσης, με το χρονοδιάγραμμα να λήγει τον Ιούνιο του 2026, ημερομηνία κατά την οποία ολοκληρώνεται η χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Οι μελετητές που συμμετείχαν στη συνεδρίαση τόνισαν ότι ο χρόνος υλοποίησης είναι ασφυκτικά περιορισμένος, ενώ ελλοχεύει σοβαρός κίνδυνος να μην ολοκληρωθούν εγκαίρως τα σχέδια. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στη μεταφορά του οικονομικού βάρους στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.
Η ΚΕΔΕ προειδοποιεί ότι ένα εργαλείο ζωτικής σημασίας για τη χωροταξική οργάνωση κινδυνεύει να μετατραπεί σε διοικητικό και οικονομικό πρόβλημα, εάν δεν παραχωρηθεί επαρκής χρόνος για διαβούλευση και ουσιαστική επεξεργασία από τα δημοτικά συμβούλια.
Εκτός σχεδίου δόμηση και οδικό δίκτυο: Πρακτική αδυναμία οικοδομησιμότητας
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράστηκε για τη ρύθμιση που απαιτεί πρόσωπο 15 μέτρων σε χαρακτηρισμένο κοινόχρηστο δρόμο. Το πρόβλημα είναι ότι σε πολλές περιοχές δεν υπάρχει επίσημος χαρακτηρισμός του οδικού δικτύου, καθιστώντας πρακτικά αδύνατη την οικοδομησιμότητα χιλιάδων εκτός σχεδίου ιδιοκτησιών. Η ΚΕΔΕ ζητά την επιτάχυνση της μελέτης αποτύπωσης και χαρακτηρισμού δρόμων από το ΤΕΕ, καθώς και την καταγραφή και θεσμική κατοχύρωση του δημοτικού οδικού δικτύου.
Natura και χωρικοί περιορισμοί
Σε περιοχές Natura, που καλύπτουν το 30-40% της επικράτειας, τα όρια των οικισμών δεν μπορούν να επεκταθούν, δημιουργώντας σοβαρές αναπτυξιακές δυσκολίες, ιδιαίτερα για ορεινούς και νησιωτικούς δήμους. Επισημάνθηκε ότι ο οριζόντιος χαρακτήρας των κατευθύνσεων δε λαμβάνει υπόψη την ιδιαιτερότητα της νησιωτικότητας, της ορεινότητας και της δημογραφικής αποψίλωσης.
Ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων: Νέες υποχρεώσεις έως το 2030
Η συζήτηση επεκτάθηκε στην ευρωπαϊκή οδηγία για την ενεργειακή αναβάθμιση ιδιωτικών και δημόσιων κτηρίων. Οι ανησυχίες εστιάζονται στην πιθανή αδυναμία μεταβίβασης ιδιωτικών ακινήτων χωρίς την προηγούμενη αναβάθμιση, καθώς και στην έλλειψη επαρκών χρηματοδοτικών εργαλείων για σχολεία, δημαρχεία και άλλες δημοτικές υποδομές. Η ΚΕΔΕ τόνισε την ανάγκη για ένα εθνικό χρηματοδοτικό πλαίσιο στήριξης, καθώς διαφορετικά η υποχρέωση αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες.
Ρόλος Δημοτικών Συμβουλίων και συνάντηση με το ΣτΕ
Κεντρική θέση της εισήγησης ήταν η ανάγκη τα ΤΠΣ να παρουσιάζονται υποχρεωτικά στα Δημοτικά Συμβούλια, με τη γνωμοδότησή τους να έχει δεσμευτικό χαρακτήρα. Επισημάνθηκε η σημασία της ουσιαστικής συνεργασίας με τις τεχνικές υπηρεσίες των Δήμων, καθώς, όπως τονίστηκε, «όσα ξέρει ο νοικοκύρης δεν τα ξέρει ο κόσμος όλος».
Επιπλέον, η Επιτροπή πρότεινε επίσημη συνάντηση με το Συμβούλιο της Επικρατείας, με στόχο την εξήγηση των πρακτικών συνεπειών των αποφάσεων, τη διασφάλιση της προστασίας των ιδιοκτησιών και την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ περιβαλλοντικής προστασίας και κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η εισήγηση της Επιτροπής εγκρίθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΚΕΔΕ. Το μήνυμα που αναδύθηκε από τη συζήτηση είναι σαφές: Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια είναι απαραίτητα, αλλά χωρίς επαρκή χρόνο, θεσμική σαφήνεια και χρηματοδοτική στήριξη, ενδέχεται να οδηγήσουν σε ανασφάλεια δικαίου, απομείωση περιουσιών και αναπτυξιακή στασιμότητα. Η ΚΕΔΕ ζητά άμεσες θεσμικές παρεμβάσεις, ουσιαστικό διάλογο με το υπουργείο Περιβάλλοντος και θεσμική συνεργασία με το ΣτΕ, ώστε ο χωροταξικός σχεδιασμός να αποτελέσει εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης και όχι πεδίο νέων αδιεξόδων.
Οικισμοί κάτω των 2.000 κατοίκων: Συνταγματικές και κοινωνικές επιπτώσεις
Κομβικό σημείο της συζήτησης αποτέλεσε η πρόσφατη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας αναφορικά με την οριοθέτηση οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων. Η νέα αυτή εξέλιξη αμφισβητεί τις οριοθετήσεις που πραγματοποιήθηκαν με αποφάσεις νομαρχών την περίοδο 1983-1985, δημιουργώντας αβεβαιότητα σε χιλιάδες ιδιοκτησίες. Οικόπεδα κινδυνεύουν να μετατραπούν σε αγροτεμάχια, ενώ οικοδομικές άδειες τίθενται υπό αμφισβήτηση. Υπογραμμίστηκε η ανάγκη να μην ανατρέπονται αιφνιδίως κεκτημένα δικαιώματα, φορολογημένες αξίες και υφιστάμενες άδειες.
Η πρόταση που υιοθετήθηκε από την ΚΕΔΕ κινείται σε δύο άξονες:
♦ Για οικισμούς έως 700 κατοίκους (που αποτελούν το 93% των οικισμών της χώρας), προτείνεται η διατήρηση των ορίων χωρίς ιδιαίτερη αιτιολόγηση, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.
♦ Για οικισμούς με 700-2.000 κατοίκους, προτείνεται η διατήρηση των ορίων, αλλά με αυστηρότερους όρους δόμησης, αντί της υποχρεωτικής πολεοδόμησης.
Ωστόσο, η ΚΕΔΕ προειδοποιεί ότι οι προτεινόμενοι νέοι όροι δόμησης σε πολλά σχέδια είναι αυστηρότεροι από τους υφιστάμενους, γεγονός που ενδέχεται να προκαλέσει απομείωση της αξίας των ακινήτων.
