Τα Τοπόλια είναι ένα πανέμορφο και παραδοσιακό χωριό στο δρόμο προς Ελαφονήσι. Το χωριό βρίσκεται 45 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πόλης των Χανίων και 12 χιλιόμετρα νότια της Κισσάμου σε υψόμετρο 307 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας. Από τα Τοπόλια μπορείτε να απολαύσετε μια εκπληκτική θέα, δεξιά το τοπολιανό φαράγγι και αριστερά τον κόλπο της Κισσάμου. Ή να περπατήσετε στα όμορφα σοκάκια του όπου χάρη σε αυτά κάποιοι χαρακτηρίζουν το χωριό ως τη Μονεμβασιά της Κρήτης.
Μέχρι το 1925 τα Τοπόλια ανήκαν στο Δήμο Καστελιού. Τη χρονιά εκείνη διαλύθηκαν οι Δήμοι και τα Τοπόλια με τους οικισμούς Αγκυργιάννη, Τσουρουνιανά, Καψανιανά, Νησί, Κατσοματάδω και αργότερα τα Τζανιανά απετέλεσαν την Κοινότητα Τοπολίων. Έτσι το χωριό έγινε κεφαλοχώρι με ανάπτυξη, μέχρι τα μέσα του 1970 περίπου. Με τις επίσημες απογραφές ο πληθυσμός το 1928 ήταν 816, το 1951 810, το 1961 744 και το 1981 547. Τώρα στο χωριό κατοικούν περίπου 175 άτομα και στην κοινότητα γενικά 370 άτομα με κύρια ασχολία τη γεωργία.
Σήμερα, τα Τοπόλια (Τοπική Κοινότητα Τοπολίων – Δημοτική Ενότητα ΜΥΘΗΜΝΗΣ), ανήκουν στον δήμο ΚΙΣΣΑΜΟΥ της Περιφερειακής Ενότητας ΧΑΝΙΩΝ που βρίσκεται στην Περιφέρεια Κρήτης, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας όπως διαμορφώθηκε με το πρόγραμμα “Καλλικράτης”.
Είναι ιδανικός προορισμός για φυσιολάτρεις και επισκέπτες που ψάχνουν ηρεμία, πολύ οξυγόνο και μια πιο παραδοσιακή ζωή.
Η ιστορία του χωριού
Το Χωριό αναφέρεται για πρώτη φορά σε νοταριακό έγγραφο του Χάνδακα του 1256 με το όνομα Βopolia. (πηγή: Τζουγκαράκης «Παρατηρήσεις» ) Είναι σχεδόν βέβαιο ότι πρόκειται για παλαιότερο οικισμό. Στο σπήλαιο της Αγίας Σοφίας κοντά στα Τοπόλια, έχουν ανακαλυφθεί νομίσματα και κεραμικά της ρωμαϊκής περιόδου. Ίσως τούτο να δηλώνει ότι η θέση κατοικούνταν και πριν την δεύτερη βυζαντινή περίοδο.
Το χωριό πρέπει να ιδρύθηκε μετά το 961μ.χ. όταν απελευθερώθηκε η Κρήτη από τον βυζαντινό στρατηγό και μετέπειτα βραχύβιο αυτοκράτορα του Βυζαντίου Νικηφόρο Φωκά. Αυτός, έδιωξε τους Άραβες κατακτητές από την Κρήτη μετά από εννεάμηνη πολιορκία του Χάντακα. Μάλλον πρόκειται για εγκατάσταση Σλάβων στρατιωτών του στρατηγού στην περιοχή. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι σε απόσταση μόλις 3 χμ. βρίσκεται το χωριό Βουλγάρω όπου επίσης εικάζεται ότι εγκαταστάθηκαν Βούλγαροι στρατιώτες του Φωκά.
Το όνομα του χωριού
Το όνομα του οικισμού είναι σλαβικό και δηλώνει είδος λεύκας (τοπόλι). Γιατί έδωσαν στο χωριό το όνομα αυτού του δέντρου, δεν γνωρίζουμε ακριβώς. Ίσως επειδή είχε αρκετά δέντρα λεύκας. Υπάρχουν άλλωστε αρκετά στην είσοδο του χωριού. Έτσι το χωριό μας ονομάστηκε “ΤΟΠΟΛΙΑ”.
Υπάρχει και μια άλλη ιστορία για την ίδρυση του χωριού, με πολλά στοιχεία θρύλου και έχει ως εξής: Ο Φωκάς για να τονώσει το θρησκευτικό συναίσθημα, έφερε από τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης μοναχούς και ιεραποστόλους. Επειδή η Βυζαντινή αυτοκρατορία ήταν πολυεθνική, στη Σχολή φοιτούσαν σπουδαστές από όλες τις εθνότητες της αυτοκρατορίας. Στα Τοπόλια λοιπόν ήρθε και εγκαταστάθηκε ένας μοναχός ονόματι “Κάλλιστος”, Έλληνας στην καταγωγή. Στο Βουλγάρω, στο μοναστηριακό μετόχι, εγκαταστάθηκαν δύο μοναχοί βουλγαρικής καταγωγής. Και απ’αυτούς ο ένας έφερε το όνομα “Κάλλιστος”!
Οι εργοδότες στα μοναστηριακά κτήματα, προγραμμάτιζαν για την κάθε μέρα για το που θα εργαστούν οι εργάτες. Όταν ήταν να εργαστούν στα κτήματα των βουλγάρων μοναχών έλεγαν “θα εργαστούμε στων Βουλγάρων”. Έτσι το χωριό ονομάστηκε Βουλγάρω με περικοπή του τελικού “νι”. Οι Βούλγαροι μοναχοί, όταν δεν είχαν δουλειά στο Βουλγάρω, έστελναν τους εργάτες “στις Τόπολις” που σημαίνει στη γλώσσα των Σλαύων ( και των Βουλγάρων βέβαια) λεύκα. Η θέση δε που έμενε ο μοναχός “Κάλλιστος” ονομάζεται σήμερα “Καλλίστος”.
