Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Έκθεση Διαβούλευσης που συνοδεύει τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς αποτυπώνει με σαφήνεια ποια σχόλια φορέων, δήμων, περιφερειών, εργαζομένων, συλλογικοτήτων και πολιτών έγιναν δεκτά και ποια απορρίφθηκαν από το Υπουργείο Εσωτερικών.
Το σχέδιο νόμου τέθηκε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση από τις 20 Μαΐου 2026 έως τις 4 Ιουνίου 2026, συγκεντρώνοντας συνολικά 1.897 σχόλια. Από αυτά, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, υιοθετήθηκαν παρατηρήσεις που αφορούσαν το κανονιστικό αντικείμενο 40 άρθρων, ενώ δεν έγιναν δεκτά σχόλια για 160 άρθρα, καθώς κρίθηκε ότι δεν συνάδουν με την κατεύθυνση του νέου Κώδικα.
Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι η διαβούλευση λειτούργησε κυρίως διορθωτικά και νομοτεχνικά, παρά ως διαδικασία ουσιαστικής ανατροπής της φιλοσοφίας του νομοσχεδίου. Το Υπουργείο αποδέχθηκε επιμέρους παρεμβάσεις, κυρίως όπου διαπιστώθηκαν ασάφειες, τεχνικές παραλείψεις ή ανάγκη κοινωνικής συμπερίληψης, αλλά απέρριψε τις περισσότερες προτάσεις που ζητούσαν αλλαγή πολιτικής κατεύθυνσης.
Περιορισμένη αλλά υπαρκτή ενσωμάτωση σχολίων
Από τα σημαντικότερα σημεία που έγιναν δεκτά είναι οι προτάσεις της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία. Η ΕΣΑμεΑ πέτυχε τη ρητή αναφορά της αναπηρίας σε σειρά άρθρων, καθώς το Υπουργείο αναγνώρισε ότι η έννοια της «κατάστασης υγείας» δεν ταυτίζεται με την αναπηρία.
Έτσι, ενσωματώθηκαν προβλέψεις για συμμετοχή εκπροσώπων οργανώσεων ΑμεΑ σε γνωμοδοτικές επιτροπές, διαδικασίες διαβούλευσης, συμβούλια νέων, συνελεύσεις κατοίκων και διαδικασίες δημοτικών δημοψηφισμάτων. Πρόκειται για ουσιαστική ενίσχυση της θεσμικής συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους στην τοπική διακυβέρνηση.
Παράλληλα, έγιναν δεκτά σχόλια για την κατηγοριοποίηση των ορεινών δήμων, με την προσθήκη επιπλέον κριτηρίου υπαγωγής στην κατηγορία των ορεινών. Η ρύθμιση αυτή έχει πρακτική σημασία, καθώς η ένταξη ενός δήμου σε ειδική κατηγορία μπορεί να συνδέεται με χρηματοδοτήσεις, κίνητρα και ειδικότερες διοικητικές προβλέψεις.
Δημοτικές Κοινότητες: παραμένει η κεντρική φιλοσοφία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η στάση του Υπουργείου απέναντι στα σχόλια για τις δημοτικές κοινότητες. Απορρίφθηκαν προτάσεις για διακριτό ψηφοδέλτιο, ενίσχυση αρμοδιοτήτων, μετονομασία των εκπροσώπων σε προέδρους και αναγνώριση της θητείας τους ως συντάξιμου χρόνου.
Το Υπουργείο θεωρεί ότι οι δημοτικές κοινότητες δεν πρέπει να λειτουργούν ως αυτοτελείς δομές, αλλά ως όργανα ενδοδημοτικής αποκέντρωσης ενταγμένα στη συνολική διοικητική λειτουργία του δήμου. Με άλλα λόγια, απορρίπτεται κάθε κατεύθυνση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε de facto τρίτο επίπεδο αυτοδιοίκησης.
Ταυτόχρονα, διατηρείται η μονοπρόσωπη εκπροσώπηση στις μικρές κοινότητες έως 300 κατοίκων. Το Υπουργείο μάλιστα κάνει δεκτά σχόλια που επικροτούν αυτή την επιλογή, με το επιχείρημα ότι στις πολύ μικρές κοινότητες η εκπροσώπηση μπορεί να είναι πιο άμεση και λειτουργική μέσω ενός αιρετού εκπροσώπου.
Εκλογικό σύστημα: επιμένει στην εναλλακτική ψήφο
Σημαντικό τμήμα της διαβούλευσης αφορούσε το νέο εκλογικό σύστημα και την εναλλακτική ψήφο. Οι αντιρρήσεις δεν έγιναν δεκτές.
Το Υπουργείο υποστηρίζει ότι το νέο σύστημα διατηρεί αυξημένη δημοκρατική νομιμοποίηση, περιορίζει την ανάγκη δεύτερου γύρου, μειώνει την αποχή και δίνει κίνητρα για πιο προγραμματικό προεκλογικό λόγο. Παράλληλα, επιμένει στη δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, θεωρώντας την εργαλείο εκσυγχρονισμού και ενίσχυσης της συμμετοχής.
Δεν έγιναν δεκτές προτάσεις για αύξηση του ποσοστού συμμετοχής κάθε φύλου στο 50%, καθώς το Υπουργείο θεωρεί ότι το 40% αποτελεί ήδη ισχυρό όριο ισορρόπησης. Επίσης, δεν έγιναν δεκτά σχόλια για μείωση του αριθμού των υποψηφίων ή για αλλαγή του χρόνου διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών.
Δημοτικά και Περιφερειακά Συμβούλια: όχι στην επαναφορά του 1/3
Από τις πιο πολιτικές απορρίψεις είναι η μη επαναφορά της δυνατότητας σύγκλησης δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου με αίτημα του ενός τρίτου των μελών.
Το Υπουργείο προκρίνει τη νέα ρύθμιση, σύμφωνα με την οποία ο επικεφαλής της μείζονος μειοψηφίας μπορεί να εισάγει θέμα στην ημερήσια διάταξη έως τρεις φορές τον χρόνο και κάθε λοιπός συνδυασμός της μειοψηφίας μία φορά τον χρόνο. Η ρύθμιση παρουσιάζεται ως δικαιότερη, καθώς δίνει δυνατότητα παρέμβασης σε κάθε παράταξη, ακόμη και σε συμβούλια όπου η μειοψηφία συνολικά δεν διαθέτει το ένα τρίτο των εδρών.
Απορρίφθηκαν επίσης προτάσεις για χρονικά ή ποσοτικά όρια στις κατεπείγουσες συνεδριάσεις. Το Υπουργείο θεωρεί ότι η υφιστάμενη υποχρέωση αιτιολόγησης και έγκρισης από την απόλυτη πλειοψηφία αποτελεί επαρκή ασφαλιστική δικλείδα.
ΔΕΥΑ: αυστηρότερο πλαίσιο, χωρίς πλήρη μισθολογική ένταξη
Μεγάλος όγκος σχολίων αφορούσε τις ΔΕΥΑ. Το Υπουργείο έκανε δεκτές ορισμένες παρατηρήσεις για αποσαφηνίσεις, όπως την αρμοδιότητα του Γενικού Διευθυντή για απευθείας αναθέσεις έως 20.000 ευρώ και την εναλλακτική δυνατότητα υπολογισμού αμοιβών των Γενικών Διευθυντών με βάση τις αποδοχές διευθυντών του δημοσίου, προσαυξημένες κατά 5%.
Ωστόσο, απορρίφθηκαν προτάσεις για πλήρη ένταξη των Γενικών Διευθυντών στο Ενιαίο Μισθολόγιο, για συμπερίληψη του προσωπικού των ΔΕΥΑ στο Ενιαίο Σύστημα Κινητικότητας, για χαλάρωση του ρόλου του Παρατηρητηρίου Οικονομικής Αυτοτέλειας και για μεγαλύτερες προθεσμίες στους Οργανισμούς Εσωτερικής Υπηρεσίας.
Το μήνυμα είναι σαφές: οι ΔΕΥΑ διατηρούν την ιδιαιτερότητά τους ως νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, αλλά εισέρχονται σε αυστηρότερο πλαίσιο οικονομικής παρακολούθησης, διαφάνειας και δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Το νέο Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης
Ένα από τα πιο κρίσιμα θέματα είναι το Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης, που αντικαθιστά το ΤΑΠ και τον Φόρο Ηλεκτροδοτούμενων Χώρων.
Το Υπουργείο απορρίπτει τα σχόλια περί «νέου φόρου» ή «τριπλασιασμού των τελών», υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για συγχώνευση υφιστάμενων επιβαρύνσεων και όχι για νέα φορολογία. Παράλληλα, επιμένει ότι ο νέος τρόπος υπολογισμού είναι δικαιότερος, καθώς λαμβάνει υπόψη την αξία και την παλαιότητα του ακινήτου.
Ωστόσο, μετά από παρατηρήσεις δήμων, έγινε δεκτή ειδική ρήτρα δημοσιονομικής διασφάλισης. Εάν η εφαρμογή του ανώτατου συντελεστή οδηγεί σε έσοδα χαμηλότερα από το 95% των εισπραχθέντων εσόδων από ΤΑΠ και ΦΗΧ του 2025, το δημοτικό συμβούλιο θα μπορεί, με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση, να καθορίζει υψηλότερο συντελεστή μέχρι την κάλυψη αυτού του ορίου.
Η ρύθμιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για αστικούς δήμους που είχαν διαχρονικά αυξημένα έσοδα από τον Φόρο Ηλεκτροδοτούμενων Χώρων.
Κοινωνικές απαλλαγές και επίδομα γέννησης
Σημαντικό κοινωνικό αποτύπωμα έχουν οι προβλέψεις για μειώσεις ή απαλλαγές από δημοτικά τέλη. Το Υπουργείο απορρίπτει την ανάγκη νέων οριζόντιων απαλλαγών, υποστηρίζοντας ότι ο Κώδικας ήδη δίνει στους δήμους εργαλεία κοινωνικής πολιτικής.
Προβλέπεται μειωμένος συντελεστής για κατοικίες ευάλωτων δημοτών και κατοίκων, με μείωση που μπορεί να φτάνει το 80%, ενώ τα δημοτικά συμβούλια μπορούν να αποφασίζουν ακόμη και πλήρη απαλλαγή.
Στις ειδικές κατηγορίες περιλαμβάνονται πολύτεκνοι, τρίτεκνοι, μονογονεϊκές οικογένειες, οικονομικά αδύναμοι, ΑμεΑ, μακροχρόνια άνεργοι και δικαιούχοι του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος.
Επιπλέον, ο Κώδικας δίνει δυνατότητα στους δήμους να χορηγούν χρηματικό βοήθημα έως 3.000 ευρώ ανά τέκνο για τη γέννηση παιδιού, μέτρο που συνδέεται με την αντιμετώπιση της υπογεννητικότητας, ιδίως σε περιοχές με δημογραφική πίεση.
Προϋπολογισμοί ΟΤΑ: παραμένει η 15η Νοεμβρίου
Το Υπουργείο απορρίπτει τα αιτήματα για παράταση της προθεσμίας ψήφισης των προϋπολογισμών των ΟΤΑ.
Η 15η Νοεμβρίου θεωρείται αναγκαία για την έγκαιρη έναρξη της οικονομικής χρήσης, τον έλεγχο νομιμότητας, τη δημοσιονομική πειθαρχία και την ομαλή εκτέλεση του προϋπολογισμού από την 1η Ιανουαρίου.
Απορρίφθηκαν επίσης προτάσεις για περιορισμό των αναμορφώσεων προϋπολογισμού μέσα στο έτος, καθώς το Υπουργείο θεωρεί ότι οι αναμορφώσεις είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων εσόδων, έκτακτων αναγκών και διορθώσεων κατά την εκτέλεση.
Δημόσιες συμβάσεις: όχι στη χαλάρωση των ελέγχων
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η στάση του Υπουργείου στα ζητήματα αναθέσεων και δημοσίων συμβάσεων.
Απορρίφθηκαν σχόλια για απλοποίηση διαδικασιών, συγχώνευση σταδίων, κατάργηση γνωμοδοτικών οργάνων ή μεγαλύτερη ευελιξία στις απευθείας αναθέσεις.
Το Υπουργείο ξεκαθαρίζει ότι ο ν. 4412/2016 παραμένει το δεσμευτικό πλαίσιο και ότι ακόμη και στις περιπτώσεις διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση, λόγω αποκλειστικότητας ή τεχνικής μοναδικότητας, πρέπει να τηρούνται αυστηρές δικλείδες ασφαλείας.
Παράλληλα, στο άρθρο 635 απορρίπτεται η διατήρηση αναθέσεων ανά δημοτική ενότητα, καθώς αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε τεχνητή κατάτμηση. Η κατεύθυνση είναι σαφής: οι δήμοι θα πρέπει να προγραμματίζουν πιο συγκεντρωτικά, να αποφεύγουν τεχνητές διασπάσεις και να τεκμηριώνουν αυστηρά κάθε έκτακτη ανάγκη.
Εποπτεία νομιμότητας: νέο σύστημα, χωρίς επίδομα
Στο Βιβλίο Πέμπτο, που αφορά την εποπτεία, απορρίφθηκαν τα σχόλια για πρόσθετα μισθολογικά κίνητρα στους υπαλλήλους που θα στελεχώσουν τις Αυτοτελείς Υπηρεσίες Εποπτείας ΟΤΑ.
Το Υπουργείο επικαλείται τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο και υποστηρίζει ότι το νέο πληροφοριακό σύστημα ελέγχου νομιμότητας, σε συνδυασμό με τον εξορθολογισμό της ύλης του ελέγχου, θα διευκολύνει το έργο των υπαλλήλων.
Απορρίφθηκαν επίσης οι αιτιάσεις περί απώλειας «τοπικότητας» του ελέγχου νομιμότητας. Αντίθετα, το Υπουργείο θεωρεί ότι το νέο μοντέλο ενισχύει την αντικειμενικότητα και την αμεροληψία.
Παράβολο 50 ευρώ για ειδική διοικητική προσφυγή
Σημαντική είναι και η πρόβλεψη για παράβολο 50 ευρώ κατά την κατάθεση ειδικής διοικητικής προσφυγής.
Το Υπουργείο απορρίπτει το αίτημα κατάργησής του, υποστηρίζοντας ότι το παράβολο λειτουργεί ως φίλτρο απέναντι σε καταχρηστικές προσφυγές που ασκούνται για πολιτικούς ή προσχηματικούς λόγους.
Παράλληλα, εάν η προσφυγή γίνει δεκτή, το νομικό πρόσωπο που εξέδωσε την παράνομη πράξη θα επιβαρύνεται με την επιστροφή του παραβόλου, στοιχείο που παρουσιάζεται ως μηχανισμός ευθύνης για την έκδοση νόμιμων πράξεων.
Συντομότερη προθεσμία εξέτασης προσφυγών
Δεν έγινε δεκτό το αίτημα διατήρησης της προθεσμίας των 60 ημερών για την εξέταση ειδικής διοικητικής προσφυγής.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει συντομότερη διαδικασία, με στόχο την ταχύτερη εκκαθάριση της αβεβαιότητας ως προς τη νομιμότητα μιας πράξης. Το Υπουργείο συνδέει τη σύντμηση αυτή και με το γεγονός ότι η ειδική διοικητική προσφυγή αποτελεί προϋπόθεση για την άσκηση ενδίκου βοηθήματος.
Πειθαρχικό δίκαιο αιρετών: παραμένει η «αναξιοπρεπής συμπεριφορά»
Στο άρθρο 708, το Υπουργείο απορρίπτει το αίτημα κατάργησης της «αναξιοπρεπούς συμπεριφοράς» ως πειθαρχικού παραπτώματος αιρετών.
Η πρόβλεψη παρουσιάζεται ως μέτρο προστασίας του κύρους του δημόσιου αξιώματος και της εμπιστοσύνης των πολιτών προς την αυτοδιοίκηση. Σύμφωνα με το Υπουργείο, ο σκοπός δεν είναι μόνο τιμωρητικός, αλλά κυρίως αποτρεπτικός και παιδαγωγικός ως προς τον πολιτικό πολιτισμό.
Συμβασιούχοι ΟΤΑ και παρέμβαση Δημοσίου στις δίκες
Στο Βιβλίο Έκτο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η ρύθμιση για τη συμμετοχή του Δημοσίου σε δίκες που αφορούν τον χαρακτηρισμό εργασιακών σχέσεων συμβασιούχων ΟΤΑ.
Τα σχόλια που υποστήριξαν ότι η ρύθμιση προσβάλλει τη δικαστική προστασία των εργαζομένων δεν έγιναν δεκτά. Το Υπουργείο απαντά ότι η ρύθμιση στοχεύει στην ενιαία αντιμετώπιση ζητημάτων με δημοσιονομικές και θεσμικές επιπτώσεις για την τοπική αυτοδιοίκηση και τη γενική κυβέρνηση.
Σημειώνεται, ωστόσο, ότι το μέτρο δεν καταλαμβάνει εκκρεμείς δίκες.
Παραχώρηση δημοτικών χώρων σε τράπεζες και ταχυδρομικούς παρόχους
Αντιδράσεις υπήρξαν και για τη δυνατότητα παραχώρησης δημοτικών χώρων σε ταχυδρομικούς παρόχους και πιστωτικά ιδρύματα.
Το Υπουργείο δεν αποδέχθηκε τα σχόλια περί εξυπηρέτησης ιδιωτικών συμφερόντων, υποστηρίζοντας ότι η ρύθμιση είναι δυνητική και αφορά κυρίως ορεινές, νησιωτικές και άγονες περιοχές, όπου οι πολίτες συχνά στερούνται πρόσβασης σε βασικές τραπεζικές ή ταχυδρομικές υπηρεσίες.
Η διάρκεια έως τρία έτη θεωρείται εύλογη για να υπάρχει σταθερότητα στην παροχή των υπηρεσιών, χωρίς να δεσμεύεται μακροχρόνια ο δήμος.
Το πολιτικό συμπέρασμα
Η Έκθεση Διαβούλευσης δείχνει ότι ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης κινείται σε μια σαφή κατεύθυνση: περισσότερη τυποποίηση, ισχυρότερη εποπτεία, αυστηρότερη δημοσιονομική πειθαρχία, περιορισμός των κατατμήσεων και ψηφιοποίηση διαδικασιών.
Από την άλλη πλευρά, οι δήμοι αποκτούν εργαλεία κοινωνικής πολιτικής, δυνατότητα παροχής βοηθημάτων, μειώσεις τελών για ευάλωτες ομάδες και κίνητρα για ορεινές και νησιωτικές περιοχές.
Ωστόσο, η φιλοσοφία του Κώδικα παραμένει περισσότερο συγκεντρωτική και ελεγκτική παρά αποκεντρωτική. Οι περισσότερες προτάσεις για ενίσχυση των δημοτικών κοινοτήτων, χαλάρωση διαδικασιών, αύξηση μισθολογικών κινήτρων, μεγαλύτερη ευελιξία στις συμβάσεις ή διεύρυνση αρμοδιοτήτων δεν έγιναν δεκτές.
Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι η διαβούλευση επηρέασε επιμέρους διατάξεις, αλλά δεν άλλαξε τον πυρήνα του νέου Κώδικα. Η κυβέρνηση επιμένει σε ένα μοντέλο αυτοδιοίκησης με αυξημένες ευθύνες για τους δήμους και τις περιφέρειες, αλλά υπό στενότερο θεσμικό, οικονομικό και ελεγκτικό πλαίσιο.
Δείτε εδώ τον νομοσχέδιο και την αιτιολογική έκθεση
Δείτε και τον Φάκελο του myota.gr για τον νέο Κώδικα
