Η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί τη λήξη των αποκριάτικων εορτασμών και την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Είναι μια ημέρα πλούσια σε συμβολισμούς, έθιμα και, φυσικά, ιδιαίτερες γεύσεις.
Το τραπέζι της ημέρας, γνωστό και ως «Σαρακοστιανό», χαρακτηρίζεται από την πλήρη αποχή από το κρέας, τα γαλακτοκομικά και τα αυγά, δίνοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στα «νηστίσιμα».
Η Καθαρά Δευτέρα δεν είναι απλώς μια ημέρα γιορτής στην εξοχή, αλλά η επίσημη είσοδος στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, την πιο σημαντική περίοδο νηστείας του εκκλησιαστικού έτους. Η νηστεία αυτή διαρκεί επτά εβδομάδες και προετοιμάζει τους πιστούς για τη Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα.
Ας δούμε αναλυτικά ποια είναι τα εδέσματα που δεν λείπουν από κανένα ελληνικό σπίτι και ποια είναι η διατροφική τους αξία.
Η παραδοσιακή λαγάνα: Ο πρωταγωνιστής της ημέρας
Δεν νοείται Καθαρά Δευτέρα χωρίς τη λαγάνα. Πρόκειται για έναν άζυμο άρτο (φτιαγμένο χωρίς προζύμι παλαιότερα), που παρασκευάζεται μόνο για τη συγκεκριμένη ημέρα. Η λαγάνα έχει επίπεδο σχήμα, τραγανή κόρα και είναι καλυμμένη με άφθονο σουσάμι.
Συμβολίζει το «μάννα» που έστειλε ο Θεός στους Ισραηλίτες κατά την έξοδό τους από την Αίγυπτο και αποτελεί τη βάση για να συνοδεύσουμε όλα τα υπόλοιπα πιάτα.
Ταραμάς και ταραμοσαλάτα: Η «βασίλισσα» της νηστείας
Ο ταραμάς (αυγά ψαριού) είναι ίσως το πιο αγαπημένο ορεκτικό της ημέρας. Είτε επιλέξετε τον λευκό (που θεωρείται ποιοτικά ανώτερος) είτε τον ροζ, η ταραμοσαλάτα είναι απαραίτητη.
- Είναι πλούσια σε φώσφορο και κάλιο.
- Χρειάζεται προσοχή στην κατανάλωση λόγω της μεγάλης περιεκτικότητας σε αλάτι.
Θαλασσινά: Η Εναλλακτική Πηγή Πρωτεΐνης
Εφόσον το κρέας απαγορεύεται, τα θαλασσινά έχουν την τιμητική τους. Στο τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας συναντάμε συνήθως:
- Χταπόδι: Στα κάρβουνα ή ξιδάτο, αποτελεί τον εκλεκτό μεζέ της ημέρας.
- Καλαμαράκια και Σουπιές: Τηγανητά ή μαγειρεμένα με σπανάκι και ρύζι.
- Οστρακοειδή: Μύδια, κυδώνια και γυαλιστερές καταναλώνονται συχνά ωμά με λίγο λεμόνι, μεταφέροντας τη γεύση της θάλασσας στο πιάτο μας.
Όσπρια και λαχανικά
Η φασολάδα (συχνά χωρίς λάδι σε κάποιες παραδόσεις) θεωρείται το «εθνικό» φαγητό της ημέρας σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Παράλληλα, τα τουρσιά (πιπεριές, αγγουράκια, κουνουπίδι) και οι ελιές προσφέρουν την απαραίτητη ένταση στο τραπέζι.
Μην ξεχνάτε τον γίγαντες στον φούρνο και τα βραστά χόρτα, που συμπληρώνουν την ποικιλία των φυτικών ινών και των βιταμινών.
Ο σιμιγδαλένιος και ο ταχινένιος χαλβάς
Για επιδόρπιο, ο χαλβάς είναι η μοναδική επιλογή. Ο «χαλβάς του μπακάλη» (από ταχίνι) είναι ο πιο διαδεδομένος την Καθαρά Δευτέρα, με γεύσεις όπως βανίλια, κακάο ή με ξηρούς καρπούς.
- Είναι εξαιρετικά θρεπτικός λόγω του σησαμιού.
- Παρέχει την απαραίτητη ενέργεια για το παραδοσιακό πέταγμα του χαρταετού.
Συμβουλές για ένα υγιεινό σαρακοστιανό τραπέζι
- Μέτρο στην ποσότητα: Τα νηστίσιμα (όπως ο ταραμάς και ο χαλβάς) έχουν αρκετές θερμίδες.
- Προσοχή στο αλάτι: Τα τουρσιά και ο ταραμάς μπορεί να προκαλέσουν κατακράτηση υγρών.
- Σπιτικές επιλογές: Προτιμήστε να φτιάξετε τη δική σας ταραμοσαλάτα για να ελέγξετε την ποιότητα του λαδιού και την ποσότητα του αλατιού.
Ακολουθεί μια αναλυτική λίστα για το «Σαρακοστιανό Καλάθι», ώστε να οργανώσετε τις αγορές σας και να μη λείψει τίποτα από το τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας:
1. Τα απαραίτητα του φούρνου & του παντοπωλείου
- Λαγάνα: Υπολογίστε τουλάχιστον μία ανά 3-4 άτομα (εκτός αν τη φτιάξετε σπιτική!).
- Ταραμάς: Λευκός (θεωρείται ποιοτικά ανώτερος) ή κόκκινος για την ταραμοσαλάτα.
- Χαλβάς: Του «μπακάλη» (από ταχίνι) σε γεύσεις όπως βανίλια, κακάο, αμύγδαλο ή με μέλι.
- Ταχίνι: Για όσους θέλουν να φτιάξουν δικό τους χαλβά σιμιγδαλένιο ή να το χρησιμοποιήσουν σε σάλτσες.
- Ελιές: Καλαμών, θρούμπες ή πράσινες γεμιστές.
- Τουρσιά: Πιπεριές Φλωρίνης, αγγουράκι, κουνουπίδι ή μείγμα «τουρσί».
2. Θαλασσινά (Κατεψυγμένα ή φρέσκα)
- Χταπόδι: Για το κλασικό ξιδάτο ή στα κάρβουνα.
- Καλαμαράκια ή Θράψαλα: Για τηγάνι ή γεμιστά με ρύζι.
- Σουπιές: Ιδανικές για μαγείρεμα με σπανάκι.
- Γαρίδες: Για σαγανάκι (χωρίς τυρί αν νηστεύετε αυστηρά) ή ψητές.
- Μύδια: Για μυδοπίλαφο ή αχνιστά.
3. Μανάβικο (Λαχανικά & φρούτα)
- Κρεμμυδάκια φρέσκα & Ξερά: Για τον ταραμά και τις σαλάτες.
- Άνηθος & Μαϊντανός: Για αρωματισμό στα θαλασσινά και τον ταραμά.
- Λεμόνια: Σε μεγάλη ποσότητα (χρειάζονται παντού!).
- Λάχανο & Καρότο: Για την κλασική χειμωνιάτικη σαλάτα.
- Φασόλια Γίγαντες: Αν σκοπεύετε να τους κάνετε πλακί στον φούρνο.
4. Συμπληρωματικά υλικά
- Αλεύρι & Μαγιά: Αν αποφασίσετε να φτιάξετε τη δική σας λαγάνα.
- Ελαιόλαδο & Ξίδι: Βασικά για όλες τις παρασκευές.
- Ούζο ή Τσίπουρο: Τα παραδοσιακά συνοδευτικά για τους μεζέδες της ημέρας.
