Το 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο για το Ελαιόλαδο (OOWC) γίνεται σε μια περίοδο πολύ δύσκολη για τους μικρούς και μεσαίους ελαιοκαλλιεργητές. Οι τιμές παραγωγού ανά κιλό του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου κυμαίνονται από 3,6-3,8 €/κιλό στη Ελλάδα, όταν το κόστος παραγωγής είναι πάνω από 4,5 €/κιλό. Η Ισπανική Ένωση Ελαιοκομικών Δήμων (AEMO) αναφέρει ότι πλέον το 75% των ισπανικών ελαιώνων καλλιεργείται με ζημιά. Η μέση τιμή παραγωγού στις 23 Ιουνίου 2026 ήταν μόλις 3,51 €/κιλό ελαιολάδου. Σύμφωνα με τη μελέτη κόστους της AEMO, το κόστος παραγωγής ανέρχεται στους παραδοσιακούς ξηρικούς ελαιώνες είναι 4,55 €/κιλό, στους παραδοσιακούς αρδευόμενους 4,18 €/κιλό, στους ορεινούς παραδοσιακούς 5,31 €/κιλό και στους υπερεντατικούς ελαιώνες 150-200 φυτά/στρέμμα) 3,07–3,52 €/κιλό, λίγο πάνω από το κόστος παραγωγής, κυρίως λόγω της μηχανικής συγκομιδής.
Τα νέα πρότυπα που προσπαθούν να επιβάλλουν στην ελαιοκαλλιέργεια τα τελευταία 20 χρόνια (υπερεντατικές φυτείες με 150-220 φυτά ανά στρέμμα) δεν φαίνεται να προωθούν την αειφορία και τη βιοποικιλότητα του ελαιοκομικού τομέα, αλλά και την παραγωγικότητα και υγεία του εδάφους, ενώ πλήττουν κυρίως τις μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις, που αποτελούν πάνω από το 70% του τομέα.
Η στήριξη αυτής της ελαιοκαλλιέργειας είναι αναγκαία για να συνεχίσει να εκτελεί το πολυλειτουργικό της ρόλο: οικονομικό (ικανοποιητικό εισόδημα στο παραγωγό), κοινωνικό (παραμονή νέων αγροτών στην ύπαιθρο, μείωση της αστυφιλίας, συνοχή της κοινωνίας), και περιβαλλοντικό (προστασία του εδάφους, προστασία από πυρκαγιές, αποφυγή ερημοποίσης και προστασία της βιοποικιλότητας). Αυτή η ελαιοκαλλιέργεια επέζησε πάνω από 6.000 χρόνια και αποτελεί σήμερα τμήμα της πολιτιστικής μας κληρονομιάς
Οι αλλαγές του κλίματος, (ξηρασία, μεταβολή στα πρότυπα βροχοπτώσεων, θερμά κύματα ανέμων, κλπ) συνέβαιναν, συμβαίνουν και θα συμβαίνουν στο μέλλον, άλλοτε ποιο έντονες ή με παρατεταμένη διάρκεια, αφού εξαρτώνται κυρίως από φυσικά φαινόμενα.
Η έλλειψη νερού που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια αποτελεί κρίσιμη απειλή για την παγκόσμια ελαιοκαλλιέργεια. Αν και η ελιά έχει μεγάλη αντοχή στην έλλειψη νερού, αφού διαθέτει μηχανισμούς αντοχής και προσαρμογής στο υδατικό στρές, η παρατεταμένη έλλειψη νερού επηρεάζει τους ελαιώνες με πολλούς διαφορετικούς τρόπους: Η ξηρασία μειώνει σημαντικά την παραγωγή, την ελαιοπεριεκτικότητα του καρπού, αλλάζει τα χημικά και οργανοληπτικά του τελικού προϊόντος και προκαλεί έντονες διακυμάνσεις στις τιμές.
Τα τελευταία χρόνια η ζήτηση του νερού άρδευσης αυξήθηκε σε ελαιοκομικές περιοχές όπως η Πορτογαλία και η Ισπανία από 5% έως 27%. Η αυξημένη άντληση νερού, όπου υπάρχει οδήγησε επιπλέον στην υπερεκμετάλλευση των υδροφορέων, που μπορεί να έχει μη αναστρέψιμα αρνητικά αποτελέσματα (υφαλύριση) και προκαλεί συγκρούσεις μεταξύ των χρηστών του νερού.
Η έρευνα και η τεχνολογία δίνει λύσεις σε συνθήκες αυξημένης λειψυδρίας, ώστε ο ελαιοκομικός τομέας, ιδιαίτερα οι μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις, να συνεχίσει να είναι βιώσιμος και να επιτελεί το ρόλο του.
Η εφαρμογή της ελλειμματικής άρδευση, της υδρολίπανσης, η χρήση έξυπνων αισθητήρων και ψηφιακών πλατφορμών με πολύ μικρό κόστος συμβάλλουν στη βελτιστοποίηση της χρήσης του νερού, μειώνει το κόστος εργατικών, βελτιώνει την ποιότητα με παράλληλη εξοικονόμηση πόρων.
Η επιλογή συγκεκριμένων ποικιλιών ελιάς ανθεκτικών στην ξηρασία για τους νέους ελαιώνες, όπως και η επιστροφή σε παλαιότερες, ανθεκτικές ποικιλίες ελιάς σε τοπικό επίπεδο που επιβίωσαν για αιώνες σε ακραίες συνθήκες και συνεχίζουν να παράγουν.
Τέλος πρέπει να αξιοποιηθούν για την άρδευση της ελιάς οι εναλλακτικές πηγές νερού (αλατούχα, επεξεργασμένα υγρά απόβλητα) που η πολυετής έρευνα και η τεχνολογία έχουν αποδείξει ότι μπορούν με ασφάλεια να χρησιμοποιούντα για την άρδευση της ελιάς χωρίς αρνητικές επιπτώσεις στην καλλιέργεια, το έδαφος και τα ελαιοκομικά προϊόντα.
Η εφαρμογή τους απαιτεί σχέδιο, οικονομική στήριξη των μικρών και μεσαίων ελαιοκαλλιεργητών, υποδομές επικοινωνίας και αρδευτικά έργα, εκπαίδευση των καλλιεργητών και τεχνική υποστήριξη.
Κωνσταντίνος Στ. Χαρτζουλάκης, Γεωπόνος – Ερευνητής
kchartz@otenet.gr
Εισήγηση στο 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο για το Ελαιόλαδο (2nd OOWC) στη Λισαβώνα, 2-3/7/2026.
