Όλοι έχουμε φυλαγμένη στη μνήμη μας μια γιαγιά να κουνάει το δέρμα του χεριού της, να χαμογελάει με νόημα και να μας φωνάζει: «Έλα μέσα πια, βρε σουρτούκω, όλη μέρα στους δρόμους είσαι!»
Στα αυτιά μας, η λέξη αυτή ηχούσε πάντα γλυκιά. Σήμαινε απλώς τον άνθρωπο που δεν μαζεύεται στο σπίτι, που αγαπάει τις βόλτες, τις παρέες και το «γύρω-γύρω». Ήταν ένας σχεδόν χαϊδευτικός χαρακτηρισμός για τα κορίτσια που προτιμούσαν το παιχνίδι στη γειτονιά από το διάβασμα στο δωμάτιο.
Η γλωσσική ιστορία όμως κρύβει εκπλήξεις. Αν λέγατε τη λέξη αυτή σε μια γειτονική χώρα, οι αντιδράσεις δεν θα ήταν καθόλου γλυκές!
Από το πεζοδρόμιο… στο σαλόνι της γιαγιάς
Η λέξη έχει τις ρίζες της στην τουρκική λέξη sürtük
. Μόνο που στα τουρκικά, η σημασία της δεν έχει ίχνος τρυφερότητας. Πρόκειται για μια βαριά, πεζοδρομιακή ύβρη που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την πόρνη, τη γυναίκα με «χαλαρά» ήθη που γυρνάει άσκοπα στους δρόμους.
Πώς όμως μια τόσο σκληρή λέξη επιβίωσε στα ελληνικά σπίτια και έγινε… κομπλιμέντο για τις εξωστρεφείς εγγονές;
Όταν η λέξη πέρασε στην ελληνική γλώσσα, το αυτί των παλαιότερων την εμπιστεύτηκε και τη σύνδεσε αμέσως με τα ελληνικά ρήματα «σέρνομαι» και «σύρομαι».
Η αλλαγή της σημασίας
Στο μυαλό της ελληνικής κοινωνίας, η «σουρτούκω» έγινε απλώς η γυναίκα που «σέρνεται» από δρόμο σε δρόμο και από καφέ σε καφέ.
Το τελικό φιλτράρισμα
Με το πέρασμα των χρόνων, το κακό περιεχόμενο εξατμίστηκε εντελώς. Έμεινε μόνο η πειραχτική διάθεση για τον «ανήσυχο» άνθρωπο που δεν αντέχει τους τέσσερις τοίχους.
Η ομορφιά των λέξεων που ταξιδεύουν
Η περίπτωση της «σουρτούκως» είναι το τέλειο παράδειγμα του πώς οι γλώσσες ζουν, αναπνέουν και αλλάζουν σχήμα ανάλογα με τον τόπο. Μια λέξη που ξεκίνησε ως προσβολή, μεταμορφώθηκε μέσα από την ελληνική καθημερινότητα σε ένα γελαστό παράπονο της γιαγιάς, αποδεικνύοντας ότι μερικές φορές, η πρόθεση του ανθρώπου που μιλάει έχει πολύ μεγαλύτερη δύναμη από το ίδιο το λεξικό.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα κανονίσετε μια μεγάλη βόλτα, βγείτε έξω με υπερηφάνεια.
Είστε και επίσημα μια «σουρτούκω» με την πιο αθώα, ελληνική σημασία της λέξης!
