Αυτό που έγινε με τις φωτογραφίες από τις εκτελέσεις της Καισαριανής ήταν πρωτόγνωρο. Πώς ξεκίνησε, πώς και πόσο γρήγορα εξελίχθηκε και τι επιδραστικότητα είχε στην κοινωνία. Πέρα από όλες τις άλλες συζητήσεις, τη διάσωση των ντοκουμέντων την οφείλουμε σε έναν ιστορικό-έμπορο που συλλέγει υλικό που αφορά το Γ’ Ράιχ. Ο Βέλγος Τιμ ντε Κράνε μέχρι σήμερα έχει πουλήσει χιλιάδες αντίστοιχες φωτογραφίες.
Μάθαμε για αυτόν λόγω της δημοσιότητας του θέματος. Οι περισσότεροι συλλέκτες, όμως, γνώριζαν την ύπαρξή του. Άλλωστε είναι εκείνοι που από αγάπη, μανία, κάποιον συγκεκριμένο στόχο ή και οικονομικό όφελος ενίοτε διασώζουν την Ιστορία. Κάποιοι έχουν αγοράσει – κυρίως μέσω e-bay – φωτογραφίες από τον Βέλγο πωλητή πολύ πριν από το υπουργείο Πολιτισμού.
Η εφημερίδα «Τα Νέα» μίλησε με δύο από αυτούς:
«Ξεκίνησα να συλλέγω από την ηλικία των 12 ετών»
Ο Δημήτρης Σκαρτσιλάκης ζει στο Ρέθυμνο. Είναι 43 ετών και έχει ζαχαροπλαστεία. Τον ενδιαφέρει κυρίως η περίοδος της γερμανικής κατοχής και η Μικρασιατική Καταστροφή. Είναι κάτι περισσότερο από συλλέκτης. Προχωράει ένα βήμα πιο πέρα. Αναζητεί και τεκμηριώνει. Εκτός από φωτογραφίες συλλέγει και αντικείμενα όπως κράνη, στολές, εξοπλισμό, θραύσματα (ακόμα και από αεροπλάνα) κ.ά. Τον ρωτάω πώς ξεκίνησε η ενασχόλησή του με κάτι τόσο άσχετο με τη δουλειά του.
«Η αγάπη μου για την Ιστορία, τα βιώματα από γιαγιάδες και παππού έπαιξαν σημαντικό ρόλο, καθώς και η επαφή μου με ανθρώπους που είχαν συμμετοχή στην Εθνική Αντίσταση. Ξεκίνησα να συλλέγω από την ηλικία των 12 ετών αλλά και να διαβάζω αρκετά. Πάντα με εντυπωσίαζε το φωτογραφικό υλικό, ιδιαίτερα στη βιβλιογραφία του Α’ και Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Επικεντρώνομαι στη νεότερη πολεμική ιστορία της Ελλάδας και κυρίως της Κρήτης, δηλαδή από την περίοδο των επαναστάσεων έως και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο».
Θέλει να ανακαλύπτει και τις μικροϊστορίες που το καθένα από αυτά αντικείμενα «κουβαλάει». Το όνειρό του είναι κάποια στιγμή να φτιάξει ένα μουσείο.
«Ο λόγος που συλλέγω αντικείμενα αυτής της περιόδου είναι επειδή με βοηθούν στην καλύτερη κατανόηση των δραματικών γεγονότων που συνέβησαν τότε και επιπλέον είναι πιο οικεία λόγω της συχνής επαφής με πάσης φύσεως ιστορικό υλικό σε όλη την ύπαιθρο και τα σπίτια του τόπου».
Φαίνεται να έχει καλή γνώση αλλά και κρίση γύρω από τα τεκμήρια. Αγοράζει εδώ και χρόνια και υπήρξε αγοραστής υλικού από τον Βέλγο έμπορο πολύ πριν από την πρόσφατη δημοσιότητα. «Εδώ και χρόνια είμαι πελάτης του Crain’s Militaria και μάλιστα στο αρχείο μου έχω πολλές φωτογραφίες που αγόρασα στο παρελθόν από αυτόν. Είναι αξιόπιστος έμπορος».
Παρότι το κάνει με προσωπικό κόστος σε χρόνο και χρήμα, ο Σκαρτσιλάκης θέλει να μοιράζεται τη συλλογή του. «Με μεγάλη ευχαρίστηση μοιράζομαι τις μικρές ιστορίες των ανθρώπων της εποχής δημιουργώντας εκθέσεις με θεματικές ενότητες. Το κοινό έχει τη δυνατότητα να δει συνταρακτικό υλικό από την περίοδο 1941-45. Η Μάχη της Κρήτης και η Κατοχή είναι το κυρίως πεδίο της έρευνάς μου, ενώ με την απόκτηση φωτογραφικών τεκμηρίων της περιόδου ξεκίνησε και η αναζήτηση για την ταυτοποίηση των περιοχών που είχαν λάβει χώρα ιστορικά γεγονότα».
Σχετικά με το κριτήριό του για την αγορά φωτογραφιών και από πού τις προμηθεύεται, λέει: «Κυρίως ψάχνω για τα εγκλήματα πολέμου και τις καταστροφές του γερμανικού στρατού στην Κρήτη. Το φωτογραφικό υλικό που συλλέγω προέρχεται από δημοπρασίες στο εξωτερικό κυρίως, αρκετές από αυτές στο e-bay. Όμως, κάποιες φορές αγοράζω και από συγκεκριμένα καταστήματα».
Ο δημοσιογράφος των «Νέων» ρωτάει και τι του έχει κάνει εντύπωση από όλα αυτά τα ντοκουμέντα που έχει δει και έχει συλλέξει όλα αυτά τα χρόνια. «Εντύπωση δεν μου κάνει πλέον τίποτα. Έχω δει τόσο πολλά ντοκουμέντα να εμφανίζονται κατά καιρούς. Το μόνο πράγμα που θα μου κάνει εντύπωση είναι όταν θα δω την πολιτεία να στέκεται με σεβασμό στην πρόσφατη ιστορία της και να μαθαίνουν οι νεότεροι».
Τέλος, του ζητήθηκε να καταθέσει την εκτίμησή του για το αν υπάρχει υλικό που δεν έχουμε δει μέχρι σήμερα, τόσα χρόνια μετά, που θα είχε μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον: «Για την περίπτωση της Κρήτης, πιθανολογώ πως θα μπορούσαν να βρεθούν φωτογραφίες των εκτελέσεων στη Βιάννο. Εξάλλου ήδη στο αρχείο μου υπάρχει η μάχη και η καταστροφή της Καντάνου. Όλα θέλουν τον χρόνο τους και πολλά έρχονται στην επιφάνεια κάποια στιγμή».
