Οι τελευταίες έρευνες δείχνουν ότι η ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων έχει φτάσει σε κρίσιμο σημείο, επηρεαζόμενη από παράγοντες που συνδέονται με την πανδημία και, κυρίως, με την αυξημένη χρήση των social media και της ψηφιακής τεχνολογίας. Σύμφωνα με μια πρόσφατη διεθνή μελέτη, η χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης σχετίστηκε με αύξηση ψυχιατρικών συμπτωμάτων όπως άγχος, κατάθλιψη και γενική δυσφορία σε παιδιά και εφήβους, ενώ ταυτόχρονα μειώθηκε η συνολική αίσθηση ευεξίας σε βάθος χρόνου μετά την πανδημία.
Στο παγκόσμιο επίπεδο, αναφορές οργανώσεων όπως η KidsRights επισημαίνουν ότι περίπου 1 στα 7 παιδιά ηλικίας από 10 έως 19 ετών αντιμετωπίζει προβλήματα ψυχικής υγείας, αριθμός που συνδέεται με την «προβληματική» χρήση των social media — δηλαδή εθιστική συμπεριφορά στην ψηφιακή πλατφόρμα που επηρεάζει αρνητικά την καθημερινότητα και τις σχέσεις των νέων.
Και στην Ελλάδα τα στοιχεία προκαλούν ανησυχία: σχεδόν ένα στα πέντε παιδιά και έφηβοι (19%) ζει με κάποια μορφή ψυχικής διαταραχής, ενώ σε πολλές περιοχές δεν υπάρχει επαρκής πρόσβαση σε ειδικούς παιδοψυχολόγους ή υπηρεσίες ψυχικής υγείας για παιδιά.
Η ψηφιακή έκθεση και η επίδραση της πανδημία
Η COVID‑19 ενίσχυσε την ψηφιακή καθημερινότητα των νέων — με την τηλεκπαίδευση, την απομόνωση και τη μείωση των κοινωνικών επαφών, τα παιδιά στράφηκαν περισσότερο στα κινητά και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για σύνδεση και ψυχαγωγία. Μελέτες διάρκειας τεσσάρων ετών δείχνουν ότι όσο αυξάνεται η χρήση social media, τόσο αυξάνονται και συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης και γενικής δυσφορίας, με παράλληλη μείωση της υποκειμενικής ευημερίας.
Ειδικοί παιδοψυχολόγοι υπογραμμίζουν ότι η χρήση των social media μπορεί να έχει τόσο θετικές όσο και αρνητικές επιδράσεις: ενώ βοηθά κάποια παιδιά να διατηρήσουν κοινωνικές επαφές, η πολλαπλή και ανεξέλεγκτη έκθεση σε ψηφιακό περιεχόμενο επιδεινώνει τα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, δυσχεραίνει τον ύπνο και ενισχύει την πίεση για κοινωνική σύγκριση — παράγοντες που επιβαρύνουν τη συνολική ψυχική υγεία.
Τι δείχνουν οι συνεχιζόμενες τάσεις
Εκτός από την αυξημένη ψυχική πίεση, στα πιο πρόσφατα διεθνή ευρήματα παρατηρείται ότι η συνεχής χρήση ψηφιακών μέσων και social media μπορεί να μειώνει την ικανότητα συγκέντρωσης και προσοχής των παιδιών, ενισχύοντας συμπτώματα που σχετίζονται με την διάσπαση προσοχής — ένα φαινόμενο που γίνεται πιο εμφανές καθώς η ποσότητα και ταχύτητα των ψηφιακών ερεθισμάτων αυξάνονται.
Πρακτικές λύσεις και πρόληψη
Ενώ το πρόβλημα είναι πολύπλοκο, ειδικοί σύγχρονης παιδοψυχικής υγείας προτείνουν μια σειρά μέτρων που μπορούν να ενισχύσουν την ψυχική ευεξία των παιδιών:
Ρύθμιση του χρόνου οθόνης με σαφή όρια και εναλλακτικές δραστηριότητες ενασχόλησης.
Ενίσχυση φυσικών κοινωνικών επαφών και συμμετοχής σε ομάδες ή χόμπι που δεν σχετίζονται με οθόνες.
Σταθερότητα ύπνου και κανόνες τεχνολογίας, ειδικά πριν τον ύπνο.
Συνεργασία με σχολεία και επαγγελματίες ψυχικής υγείας για έγκαιρη ανίχνευση και υποστήριξη.
Η υιοθέτηση τέτοιων πρακτικών δεν εξαλείφει από μόνη της τα προβλήματα, αλλά μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος που μειώνει τον ψηφιακό στρες και ενισχύει την ψυχική αντίσταση των παιδιών και των εφήβων.
